Sık Sorulan Sorular

SOÖG NEDİR

Sözel Olmayan Öğrenme Güçlüğü beynin sağ yarım küresi ile ilişkili bir fonksiyon bozukluğundan kaynaklanan nöropsikolojik bir hastalıktır. Bazı beyin görüntüleme çalışmaları Sözel Olmayan Öğrenme Güçlüğü’nün beynin sağ yarım küresindeki ak madde bağlantılarındaki bir anormallikten kaynaklandığını öne sürmektedir. Sebebi henüz bilinmemektedir ve bu bozukluğa yönelik teşhis kılavuzu bulunmamaktadır ve bilim camiasında bir fikir birliğine henüz varılamamıştır.

SOÖG yaşayan çocuklar psikomotor koordinasyon, algısal ve uzaysal beceri ve sosyal ilişkiler açısından belirli zorluklar yaşarlar çünkü sosyal etkileşim ve iletişim için zaruri olan mimik, hiciv, farklı ses tonları gibi sözel olmayan ipuçlarını yorumlamak bu çocuklar için oldukça zordur. Bu karşın, kelime dağarcığı ve sözel akıl yürütme konusunda yeterli ya da üstün yetenek gösterirler.

NEDEN ÖNEMLİ? GÜNLÜK HAYAT VE ÇOCUK GELİŞİMİNE ETKİSİ NEDİR?

Sözel olmayan öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların yaşadığı zorluklar okul hayatı, aile hayatı ve sosyal hayatı çeşitli şekillerde zorlaştırmaktadır:

Ders çalışma ve ödevlere daha fazla vakit adama ihtiyacı yaratır.

Çocuğun zekâ düzeyi normal olmasına rağmen okulda başarısızlık riskini artar.

Giyinme, kişisel temizlik ve yemek yeme ile ilgili becerileri geliştirmekte zorluk yaşar.

Çocuğun sosyal etkileşimde zorluklar yaşaması sosyal hayatı olumsuz yönde etkiler, arkadaş edinmeyi, arkadaş gruplarına katılmayı ve doğum günü gibi kutlamalara davetleri zorlaştırır.

SOÖG çocukta duygusal açıdan dikkate değer üzüntüye yol açar, bu durum düşük özsaygı, hatta depresyon ya da kaygı bozukluğuna dönüşebilir.

ÇOCUĞUN GELİŞİMİ SÜRECİNDE GÖRÜLEN BELİRTİLER NELERDİR?

• Grafomotor gelişmede güçlük
• Kötü, kimi zaman okunaksız el yazısı.
• Hassas motor becerilerde güçlük: Ellerin güçsüz olması koparma, kil şekillendirme, boyama, makasla kesmek gibi sınıf içi aktiviteleri zorlaştırır. Aynı zamanda müzik aleti çalmak, kalem açmak gibi aktiviteler de güçlük temsil eder. Hassas motor becerilerin gelişmemiş olması çatal bıçak tutmak, elbiselerin düğmelerini iliklemek, ayakkabı bağlamak, anahtar kullanmak gibi ev günlük aktiviteleri de etkiler.
• Koordinasyonda yaşanan güçlükler top fırlatma, bir hedefe doğru topa vurmak, sıçrama, bisiklet sürme gibi aktivitelerde becerisizlik olarak kendini gösterir.

Uzaysal farkındalık ile ilgili güçlükler:

• Çizim yapmada zorluk: insan vücudu, ev, ağaç gibi gündelik nesneleri çizmede zorluk yaşamak. SOÖG yaşayan bir çocuk bu nesneleri ancak kendinden yaşça küçük çocukların çizeceği şekilde çizebilir. Çocuk günlük nesnelerden daha karmaşık nesnelere bakarak çizmekte de güçlük çeker.
• Uzaysal farkındalık kazanmada güçlük: çocuk sağını solunu ayırt etmekte, mimikleri taklit etmede zorlanır.
• Bulmaca veya Çin bulmacası çözmek, tetris gibi oyunları oynamada güçlük.
• Sayfa düzeninde güçlük: kenar boşluğu bırakmak, satır aralarını ayarlamak, mevcut alanın verimli kullanılması bu çocuklar için zorluk teşkil eder. Defterleri karmakarışıktır.
• Matematik işlemlerinde rakamları doğru yerlere yerleştirmek, tahtadan deftere not geçirmek, müzik notalarını anlayıp yorumlamak güçlük yaratır.

Çocuk arkadaş edinmeye istekli de olsa, iletişim ve sosyal etkileşim alanında yaşanan güçlükler:

• Ses tonu, jest ve mimikler gibi sözel olmayan vücut hareketlerini yorumlamada güçlük.
• Şakalar, hiciv, sözcük oyunları ve benzetmeleri anlamayı zorlaştıran dili dar yorumlama durumu.
• Karışık bir biçimde konuşma.
• Ses tonunu garip bir biçimde kullanma, örneğin çocuğun ses tonunun yapay, tekdüze sıkıcı olması.
• Bir sonuca varma, hikâyelerin ana dersini anlama ya da çıkarım yapmak gibi sözel ya da yazılı metinlerden anlam çıkarma güçlüğü.
• Vücut hareketlerini tam anlamıyla anlayamamaktan kaynaklanan yeni arkadaşlık fırsatlarını kaçırma.
• Naiflik. Çabuk etkilenir, kolay kandırılır, diğer çocukların sataşmasına maruz kalır ve hatta eziyete uğrayabilir.
• Yüzleri hatırlamakta zorlanır.
• Yeni durumlarla başa çıkmada güçlük. Çocuk pasif ya da çekingen görünebilir.
• Akranlarıyla yaşadığı ilişkilerde sürekli hüsrana uğrayan çocuk kendini soyutlama eğiliminde olabilir.

NASIL YARDIMCI OLABİLİRİZ

Sözel Olmayan Öğrenme Güçlüğü olan çocuklara ancak psikopedagojik yardım sağlanabilir, zira tıbbi bir tedavi bulunmamaktadır. Psikopedagojik yardım çocuğun hem okul hem de aile yaşantısı bağlamındaki başarısı için gerekli eğitsel yardımın sağlanabilmesi için gereklidir. Her iki alan arasında minimum düzeyde de olsa koordinasyon kurulması çok önemlidir. Bazı durumlarda çocuğu en çok etkileyen belirtilerin belirli bir şekilde dürtülenebilmesi için alanında uzman bir profesyonele danışmak ya da çocuğun okul bünyesindeki bir uzmanın yürüttüğü iyileştirme programlarına dahil olması gerekebilir. Her şekilde öncelikle, psiko-eğitsel değerlendirme sonucu çocuğun ihtiyaç duyacağı özel eğitim desteği ve en uygun müdahale tipi belirlenecektir. Bu aşamada bazı genel ilkeleri göz önünde bulundurmalıyız.

Okul ortamında aşağıdaki noktalar önem teşkil eder:

Öğretmenler çocuğun güçlü ve zayıf yanlarını bilir ve bunlara göre önlem alır.

Müfredatın ikincil özelliklerinden ziyade çekirdek noktalarına öncelik verir.

Öğrenme zorluğu çeken öğrenciler için öğrenme sürecini birbirini takip eden kesitlere ayırır, öğrenciler adım adım öğrenir.

Öğrencilerin sözel dil, işitsel hafıza ve zihinsel aritmetik gibi güçlü olduğu noktaları pekiştirir.

Öğrencileri öğrenmeyi seven ve olumlu etki yaratan sınıf arkadaşlarının yanına oturtur.

Kötü el yazılarına ya da yavaşlıklarına yönelik öğrencileri eleştirmekten ve sürekli azarlamaktan kaçınır zira bu öğrencilerin hevesini kırar ve özsaygılarını ciddi bir biçimde zedeler. Öğretmenlerin, ne kadar küçük olursa olsun çocuğun başarılarını takdir etmeye odaklanmaları gerekir.

Çocuğun anlamasını sağlamak için sözlü açıklamalar mümkün olduğunca açık ve öz, benzetme ve çifte anlamdan arındırılmış olmalıdır.

Bu öğrencilerle diğer öğrencilere kıyasla daha yavaş ilerlemelisiniz. Bu noktada öğrencilerin tahtadan veya kitaplarından deftere cümle geçirmesini istememek, kısa cevaplı alıştırmalar yaptırmak, ilişkili noktaları oklar ile birleştirmek gibi aktiviteler kullanarak önlem alabilirsiniz. Hem sınıf içi çalışmalar hem de ev ödevi için kısa alıştırmalar seçin.

Öğrencinin yazmasını ve sayfa düzenini geliştirecek türde defter, düzen ve yazma gereçleri seçin. Kenar boşlukları, başlangıç noktaları, öğrencileri yönlendirici oklar gibi görsel ipuçları eklemek öğrencilerin daha düzenli olmasını sağlayacaktır.

Sınavları daha uzun olacak şekilde uyarlayın, çok fazla kelime içeren ve ucu açık sorular sormaktan kaçının. Öğrencinin güçlü yanlarını ortaya çıkarmak için sözlü sınavlar uygulayın.

Sosyal etkileşime gelirsek, okulda çocuk için güvenli ve çocuğun kendisine saygı duyulduğunu hissettiği bir ortam yaratmak önemlidir. Diğer öğrencilerin önünde onların güçlü yönlerini övün, onlara sosyal beceriler öğretin, diğer çocuklar tarafından dalga geçilmesine ve aşağılamalar ASLA izin vermeyin. Bu öğrencilerin sözlü taciz ve zorbalığa karşı çok daha savunmasız olabileceğinden ders aralarında çocukları mutlaka gözlem altında tutun ve şikâyetlerini dinleyin.

-> Sözel Olmayan Öğrenme Güçlüğü yaşayan çocukların günlük hayatta karşılaştıkları zorlukların üstesinden gelebilmeleri için evde fazlaca desteğe, yardıma ve özel gereksinimlere ihtiyaç duyacaktır.

-> Çatal bıçak kullanmak ve ayakkabı bağcıklarını bağlamak gibi belirli el becerilerini öğrenebilmek için bu öğrencilerin daha fazla zaman ve alıştırmaya ihtiyacı olacaktır.

Ailelerin karşılaştığı en büyük zorluklardan birisi ise ev ödevi yapmaktır. Öğrencilere ev ödevlerini yapmaları için rahat bir ortam sağlamak ve çocuğun oyun oynamak için yeterli zamanı kalması için ödev yaptığı süreyi kısıtlamak önemlidir. Olumlu pekiştirmeler kullanın ve her şeyden önce çocuğunuzun sarf ettiği çabanın farkında olun.

Parka gitmek, arkadaşlarının evini ziyaret etmek, spor yapmak gibi müfredat dışı aktiviteler aracılığıyla sosyal ilişkileri geliştirmeyi hedefleyin.